TBMM'de bir kanun nasıl çıkar? Tekliften Resmi Gazete'ye adım adım
Haberlerde sık sık "teklif komisyondan geçti", "Genel Kurul'da kabul edildi" ya da "Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi" ifadeleriyle karşılaşıyoruz. Bir kanunun hazırlanmasından yürürlüğe girmesine kadar geçen süreç, Anayasa ve TBMM İçtüzüğü'yle belirlenmiş adımlardan oluşuyor.
1. Kanun teklifinin verilmesi
2017 anayasa değişikliğinden sonra kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine ait. Daha önce hükümetin hazırladığı metinlere "kanun tasarısı" deniyordu; bugün bakanlıkların hazırladığı düzenlemeler de milletvekillerinin imzasıyla "kanun teklifi" olarak TBMM Başkanlığı'na sunuluyor.
2. Komisyon aşaması
TBMM Başkanlığı, teklifi konusuna göre ilgili ihtisas komisyonuna (esas komisyon) havale eder; gerekirse başka komisyonların da görüşü alınır. Komisyonda teklif önce tümü üzerinde, ardından madde madde görüşülür. Bu aşamada maddeler değiştirilebilir, eklenebilir ya da çıkarılabilir. Komisyonun kabul ettiği metin bir raporla Genel Kurul'a gönderilir. Muhalefet partileri bu rapora "muhalefet şerhi" ekleyebilir.
3. Genel Kurul görüşmeleri
Komisyon raporu Genel Kurul gündemine alındıktan sonra teklif yine önce tümü üzerinde görüşülür, ardından maddelere geçilmesi oylanır. Maddeler tek tek görüşülür, milletvekilleri değişiklik önergeleri verebilir. Son olarak teklifin tümü oylanır ve kabul edilirse "kanun" haline gelir.
4. Cumhurbaşkanının onayı ve yayımlanma
TBMM'nin kabul ettiği kanun Cumhurbaşkanına gönderilir. Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanı kanunu 15 gün içinde yayımlar ya da yeniden görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir. Meclis kanunu aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı onu yayımlamak zorundadır. Kanun Resmi Gazete'de yayımlanır ve metinde aksi belirtilmedikçe yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Bazı maddeler için ileri bir yürürlük tarihi belirlenebilir.
5. Anayasa Mahkemesi denetimi
Yayımlanan bir kanunun Anayasa'ya aykırı olduğu düşünülüyorsa Cumhurbaşkanı, Meclis'teki en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ya da üye tamsayısının beşte biri tutarındaki milletvekili, Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açabilir. Mahkeme kanunun tamamını ya da bazı maddelerini iptal edebilir.
Uluslararası anlaşmalar nasıl onaylanır?
Türkiye'nin imzaladığı uluslararası anlaşmalar için Meclis'e "... Anlaşmanın Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi" sunulur. Bu teklifler genellikle Dışişleri Komisyonu'nda görüşülür. Meclis anlaşmanın maddelerini değiştiremez; yalnızca onaylanmasını uygun bulur ya da bulmaz. Kanun yayımlandıktan sonra anlaşma Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanır. Son dönemde gündeme gelen Mekke Ortak Savunma Anlaşması da bu yoldan geçiyor.
Bütçe kanunu neden farklı?
Merkezi yönetim bütçe kanunu teklifi, mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM'ye sunulur ve önce Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülür. Komisyonun bütçeyi 55 gün içinde görüşüp kabul etmesi, Genel Kurul'un da mali yıl başlamadan önce karara bağlaması gerekir. Bütçe Genel Kurul'da kurum kurum ele alındığı için görüşmeler genellikle aralık ayı boyunca sürer.
Kaynaklar
Bu yazı 7yirmi4 editörlüğünde, yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; kullanılan kaynaklar yukarıda bağlantılarıyla belirtilmiştir. Bir hata fark ederseniz bize bildirin.